Imkerplatform - Dé plek voor moderne en innovatieve imkers in Nederland en België.

NBV wijzigt standpunt ten aanzien van neonicotinoiden

zondag, 29 april 2012 21:22 In het nieuws - Opmerkelijk

De groep Veluwe Zuid van de Nederlandse Bijenhouders Vereniging (NBV), in vergadering bijeen op 4 april 2012, in overweging nemende dat publicaties ( o.a. Science 30 maart 2012 Universiteit Stirling, en INRA, Frankrijk) van veldproeven de schadelijkheid van neonicotinoïden inmiddels ondubbelzinnig hebben aangetoond, heeft het hoofdbestuur van de NBV met klem verzocht om nu snel in deze zaak de noodzakelijke acties te ondernemen op basis van het uitgangspunt: “bij twijfel niet gebruiken en dus verbieden” (bijlage). Deze motie, die werd ontraden door het hoofdbestuur van de NBV, is op de algemene ledenvergadering (ALV) van de NBV van 28 april 2012 in stemming gebracht en aangenomen (265 geldige stemmen, 15 onthoudingen, 107 tegen, 143 voor). Het hoofdbestuur zal de motie uitvoeren terwijl de voorzitter het elk bestuurslid vrij laat om ook zijn eigen mening uit te dragen.

Bron: Boerenlandvogels.nl Het artikel en de complete brief is te hier te lezen

Kamerbrief over rapport 'Neonocitinoiden en fipronil en sterfte van bijen en bijenvolken'

woensdag, 28 maart 2012 07:25 In het nieuws - Politiek

Brief van staatssecretaris Bleker (EL&I) aan de Tweede Kamer over het rapport 'Neonocitinoiden en fipronil en sterfte van bijen en bijenvolken'.

Geachte Voorzitter,

Met deze brief bied ik u aan het rapport: “Neonicotinoïden en fipronil en sterfte van bijen en bijenvolken”. Dit rapport geeft een overzicht van de open beschikbare peer reviewed laboratorium-, veld- en monitoringsstudies. In het debat met uw Kamer van 7 september 2011 heb ik u toegezegd opdracht te geven voor deze literatuurstudie. Het rapport is samengesteld door een team van de Vrije Universiteit Amsterdam, de Universiteit Gent en Wageningen UR.

Conclusies van het literatuuronderzoek De hoofdconclusie van de auteurs van het rapport is: “Er is op grond van peer reviewed literatuur geen aanwijzing dat de huidige toegepaste toelatingsbeoordeling belangrijke wetenschappelijke gegevens gemist heeft.”

De auteurs concluderen over de blootstelling van bijen via nectar, stuifmeel, guttatievloeistof en oppervlaktewater:  “De gevonden concentraties van neonicotinoïden in nectar en stuifmeel zijn lager dan direct

schadelijke concentraties, maar ze komen soms wel in de buurt. In de openbare literatuur waren maar van een paar plantensoorten gegevens te vinden over residuen en de concentraties daarvan. Deze moeten node worden aangevuld met extra onderzoek aan andere soorten, of aangevuld worden uit de toelatingsdossiers door deze peer reviewed te publiceren.”

Een andere conclusie over de blootstelling van bijen via nectar is: “Langdurige blootstelling via nectar zou, bij 100% afhankelijkheid van de verontreinigde nectar, voor nectarfoerageersters mogelijk een risico op sterfte opleveren bij imidacloprid (zonnebloem) en clothianidin (koolzaad). Beide toepassingen zijn niet toegelaten in Nederland, waardoor dit concrete risico hier niet relevant is. Het risico zou relevant kunnen zijn als de gevonden concentraties in nectar van koolzaad en zonnebloem representatief zijn voor nectar van andere plantensoorten, en bij die bloeiende plantensoorten neonicotinoïden imidacloprid of clothianidin toegelaten zijn.

Zaadbehandeling van bloeiende gewassen en bespuitingen vlak voor of tijdens de bloei zijn in Nederlandniettoegelaten,dushetrisicoopblootstellingvianectarishiernietvantoepassing.”

 “Volgens de literatuur is blootstelling van bijen via guttatievloeistof een niet waarschijnlijke blootstellingsroute.”

 “Over concentraties in het oppervlaktewater en blootstelling daaraan door het drinken van dit water hebben we geen wetenschappelijke publicaties gevonden.”

 “De conclusie dat de concentraties in planten- en bijenproducten niet zo hoog zijn dat schade te verwachten is, is gebaseerd op een veelheid van laboratorium- en (semi-) veldstudies, waarin bijen zijn onderworpen aan doseringen van de stoffen, en waarin is gekeken naar sterfte maar ook naar diverse andere verschijnselen zoals gedrag, foerageeractiviteit, productie van broed (= voortplanting).”

Over het risk assessment schema (OEPP/EPPO/2010) concluderen de auteurs:

 “De door het Ctgb in de toelatingsdossiers gebruikte kengetallen over giftigheid en over de laagste concentraties waarbij nog schade optreedt, zijn dezelfde of overeenkomend met die in de open peer gereviewde literatuur. Hier zijn derhalve geen discrepanties gevonden en blijkt de toelating door het Ctgb te berusten op adequate gegevens. Het risk assessment schema waarop de toelatingsbeoordeling door het Ctgb berust is bruikbaar om systemische insecticiden te beoordelen.”

Over het verband van de massale bijensterfte en de neonicotinoïden concluderen de auteurs:

 “Tenslotte wijzen een aantal uitgevoerde grote monitor studies in het buitenland er niet op dat, ondanks aanwezige residuen in bijenvolken, massale sterfte van bijenvolken oorzakelijk verbonden is met de neonicotinoïden (hoewel het op grond daarvan ook niet pertinent uit te sluiten is) maar wel op de rol van een aantal andere factoren, zoals parasieten (waaronder de varroa-mijt) en de voedselvoorziening van bijenvolken.”

Aanbevelingen van de onderzoekers
De auteurs bevelen aan om het inzicht in de mogelijke effecten van de neonicotinoïden op de sterfte van bijen nog meer te verbeteren. In de eerste plaats adviseren zij om goede (gedetailleerde, statistisch krachtige en langdurige) veldstudies te doen, om inzicht te krijgen in mogelijke subletale (ondervinden van (negatieve) effecten zonder sterfte en chronische effecten. Daarnaast bevelen de auteurs aan om de laboratorium- en veldstudies uit te voeren met veldrealistische concentraties van de stoffen én met realistische doseringen van eventuele interactie factoren (zoals besmettingen met ziekteverwekkers). Verder wordt geadviseerd om meer gegevens te verzamelen over residuen in allerlei gewassen - anders dan maïs, koolzaad en zonnebloem - waarbij de middelen (zullen) worden toegepast. Een andere aanbeveling is om de vertrouwelijke toetsingsgegevens uit de toelatingsdossiers waar mogelijk, eventueel geanonimiseerd, te publiceren in wetenschappelijke peer gereviewde tijdschriften. Daarmee wordt de wetenschappelijke kennis sterk vergroot en wordt hetzelfde onderzoek niet nogmaals uitgevoerd. Tot slot bevelen de auteurs aan om de concentraties van neonicotinoïden in oppervlaktewater en de eventuele blootstelling van bijen te onderzoeken en te publiceren.

Standpunt
Ik ben verheugd dat uit deze literatuurstudie blijkt dat er op grond van peer reviewed literatuur geen aanwijzing is dat de huidige toegepaste toelatingsbeoordeling belangrijke wetenschappelijke gegevens gemist heeft.

Ik deel de conclusie van deze uitvoerige studie (pagina 3-4) dat op dit moment voor honingbijen nectar de gevaarlijkste bron van blootstelling aan neonicotinoïden is, omdat ze daar erg veel van gebruiken; vooral de werksters die nectar verzamelen zijn grootverbruiker. De uitgerekende langzaamaan opgebouwde dosis via nectar geeft op basis van de gevonden concentraties in nectar geen reden te vrezen voor chronische letaliteit (hoge sterfte na langdurige blootstelling). Dat zou anders kunnen zijn als blijkt dat bij sommige gewassen, waar nog geen (openbare) gegevens van zijn, veel hogere concentraties in de nectar zouden voorkomen. De door het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) in de toelatingsdossiers gebruikte kengetallen over giftigheid en over de laagste concentraties waarbij nog schade optreedt, zijn dezelfde of overeenkomend met die in de open peer gereviewde literatuur. Hier zijn derhalve geen discrepanties gevonden en blijkt de toelating door het Ctgb te berusten op adequate gegevens. Het risk assessment schema waarop de toelatingsbeoordelingen door het Ctgb berust is bruikbaar om systemische insecticiden te beoordelen. Tenslotte wijzen een aantal uitgevoerde grote monitor studies in het buitenland er niet op dat, ondanks aanwezige residuen in bijenvolken, massale sterfte van bijenvolken oorzakelijk verbonden is met de neonicotinoïden (hoewel het op grond daarvan ook niet pertinent uit te sluiten is), maar wel op de rol van een aantal andere factoren, zoals parasieten (waaronder varroa-mijt) en de voedselvoorziening van bijenvolken. In dit licht vind ik de aanbevelingen van de onderzoekers van belang en vind ik dat alle betrokkenen hieraan zo goed mogelijk opvolging moeten geven, zodat we nog beter wetenschappelijk inzicht krijgen in de mogelijke effecten van neonicotinoïden op bijensterfte.

De toelating van gewasbeschermingsmiddelen is geharmoniseerd volgens de EU-verordening (EC) 1107/2009. Daarom zal ik het rapport met de literatuurstudie naar de Europese Commissie zenden, met het dringende verzoek om de genoemde aanbevelingen in Europees verband op te pakken. Ik vind het belangrijk dat we de problematiek van de bijensterfte in Europees verband gezamenlijk aanpakken. Dat sluit ook aan bij de opdracht die het Europees parlement heeft gegeven aan de Europese voedselautoriteit (EFSA) om de beoordeling van risico’s van gewasbeschermingsmiddelen voor bijen te actualiseren. Ook zet ik me in om in OECD-verband – via de experts van de ‘Pesticide Effects on Insect Pollinator Expert Group’ (PEIP) – te komen tot een verdere ontwikkeling van het toetsingskader op mondiale schaal.

Daarnaast zal ik samen met de toelatingshouders en het Ctgb verkennen welke mogelijkheden er zijn om bepaalde gegevens uit het toelatingsdossier peer reviewed te publiceren in wetenschappelijke tijdschriften.

Verder zal ik laten onderzoeken wat de rol van het oppervlaktewater is als blootstellingsroute van bijen aan neonicotinoïden. De reden dat ik dit onderzoek in Nederland wil laten oppakken is dat Nederland in verhouding tot andere lidstaten relatief veel oppervlaktewater kent. De opzet zal ik afstemmen met de EFSA, zodat er een koppeling is met de actualisatie van de Europese beoordeling.

De auteurs hebben het conceptrapport aangeboden aan kritisch wetenschappelijke meelezers van de Universiteit Leiden en Universiteit Utrecht. De medewerkers van de Universiteit van Utrecht gaven echter aan geen bemoeienis met het rapport te willen hebben.

Tenslotte kan ik u melden dat op 18 februari 2012 in Ecotoxicology de wetenschappelijke review over neonicotinoïden en bijensterfte is gepubliceerd door dezelfde onderzoekers.

dr. Henk Bleker Staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie

Bijlage: Rapport 'Neonicotinoiden en fipronil en sterfte van bijen en bijenvolken'

Reactie toevoegen

Honeybees Benefit From Queen’s Promiscuity

dinsdag, 20 maart 2012 21:39 In het nieuws - bijen

Scientists have long wondered why honeybee queens, compared with other social insects, are so promiscuous — why mating with many males seems to result in a healthier hive.

A new study suggests that it has to do with bacteria on and in the bees’ bodies and in the food that they store in their hives.

Researchers from the United States and the Netherlands, reporting in the journal PLoS One, say the most promiscuous queens have more “good” bacteria in their hives, and this probably improves the health and nutrition of their colonies. They did their study by inseminating queen bees with semen harvested from either 15 males or a single male.read more...

Multiple Routes of Pesticide Exposure for Honey Bees Living Near Agricultural Fields

zondag, 18 maart 2012 20:38 Bijensterfte - Bestrijdingsmiddelen

Complete study here

Populations of honey bees and other pollinators have declined worldwide in recent years. A variety of stressors have been implicated as potential causes, including agricultural pesticides. Neonicotinoid insecticides, which are widely used and highly toxic to honey bees, have been found in previous analyses of honey bee pollen and comb material. However, the routes of exposure have remained largely undefined. We used LC/MS-MS to analyze samples of honey bees, pollen stored in the hive and several potential exposure routes associated with plantings of neonicotinoid treated maize.

Our results demonstrate that bees are exposed to these compounds and several other agricultural pesticides in several ways throughout the foraging period. During spring, extremely high levels of clothianidin and thiamethoxam were found in planter exhaust material produced during the planting of treated maize seed. We also found neonicotinoids in the soil of each field we sampled, including unplanted fields. Plants visited by foraging bees (dandelions) growing near these fields were found to contain neonicotinoids as well. This indicates deposition of neonicotinoids on the flowers, uptake by the root system, or both. Dead bees collected near hive entrances during the spring sampling period were found to contain clothianidin as well, although whether exposure was oral (consuming pollen) or by contact (soil/planter dust) is unclear.

We also detected the insecticide clothianidin in pollen collected by bees and stored in the hive. When maize plants in our field reached anthesis, maize pollen from treated seed was found to contain clothianidin and other pesticides; and honey bees in our study readily collected maize pollen. These findings clarify some of the mechanisms by which honey bees may be exposed to agricultural pesticides throughout the growing season. These results have implications for a wide range of large-scale annual cropping systems that utilize neonicotinoid seed treatments.

Reactie toevoegen

Pesticide exposure in honey bees results in increased levels of the gut pathogen Nosema

zondag, 18 maart 2012 20:34 Bijensterfte - Bestrijdingsmiddelen

full text of study

Abstract
Global pollinator declines have been attributed to habitat destruction, pesticide use, and climate change or some combination of these factors, and managed honey bees, Apis mellifera, are part of worldwide pollinator declines. Here we exposed honey bee colonies during three brood generations to sub-lethal doses of a widely used pesticide, imidacloprid, and then subsequently challenged newly emerged bees with the gut parasite, Nosema spp. The pesticide dosages used were below levels demonstrated to cause effects on longevity or foraging in adult honey bees. Nosema infections increased significantly in the bees from pesticide-treated hives when compared to bees from control hives demonstrating an indirect effect of pesticides on pathogen growth in honey bees. We clearly demonstrate an increase in pathogen growth within individual bees reared in colonies exposed to one of the most widely used pesticides worldwide, imidacloprid, at below levels considered harmful to bees. The finding that individual bees with undetectable levels of the target pesticide, after being reared in a sub-lethal pesticide environment within the colony, had higher Nosema is significant. Interactions between pesticides and pathogens could be a major contributor to increased mortality of honey bee colonies, including colony collapse disorder, and other pollinator declines worldwide.

Discussion
We clearly demonstrate an interaction between sub-lethal exposure to imidacloprid at the colony level and the spore production in individual bees of honey bee gut parasite Nosema. Two similar studies have just been published that directly treated individual bees with imidacloprid, fipronil, or thiacloprid and then challenged them with Nosema with similar synergistic interaction between Nosema and pesticide exposure (Alaux et al. 2010; Vidau et al. 2011). Our study differs in several significant ways; (1) our study employed sub-lethal colony-level pesticide chronic exposure instead of laboratory direct exposure to experimental bees, (2) no imidacloprid residues could be found in the newly emerged worker bees challenged in our study (Table 1), (3) our test bees could only have received pesticide exposure during larval development, thus (4) pesticide exposure to test bees could only have been indirectly from brood food from nurse bees (Winston 1987) that were exposed as they fed on imidacloprid-spiked protein. We can only speculate as to why sub-lethal exposure in brood food to larva resulted in increased spore production in adult bees. Since Nosema initiates infection in the mid-gut then perhaps in the larval stages the mid-gut ways altered or weakened in some manner that resulted in increased Nosema infection in adult bees. Vidau et al. (2011) failed to demonstrate a change in the pesticide detoxification system in adult bees yet still demonstrated an increase in mortality in adult bees when pesticides and Nosema were combined. Alaux et al. (2010) showed that co-exposure to imidacloprid and Nosema weakened bees but they also showed a trend toward a slight decrease in spore production with pesticide exposure. Individual bees in our study showed a marked increase in Nosema spore production in the laboratory but the parent colonies failed to show increased Nosema levels over time. Our understanding of N. ceranae at the colony level is still very limited as colony-level spore counts can be highly variable. Perhaps spore production is not the proper way to measure N. ceranae infection as has always been the case with N. apis? Taken together these three studies clearly demonstrate synergism between pesticides and Nosema. The current study, with the more robust chronic sub-lethal pesticide exposure at the colony level, clearly demonstrates that such interactions are possible in the real world, not just in a laboratory setting. Additional research is needed to understand the underlying mechanisms of pesticide pathogen interactions. This is especially true in our study in trying to determine how the pesticide moved in the colony, affected nurse bees, and what level of exposure that larvae in these colonies actually received. The pesticide was consumed equally among the two dosages and house bees contained the pesticide but the pharmacokinetics within the colony is yet to be determined.

Past studies have found that chronic, sub-lethal exposure to pesticides can have an adverse effect on colonies (Bendahou et al. 1999) and has been associated with overt disease outbreaks in honey bees (Morse et al. 1965). Conversely, further infection with the chronic bee paralysis virus can affect honey bee tolerance to agricultural pesticides (Bendahou et al. 1997). Recent increases in colony losses in the USA and Europe have drawn particular attention to one relatively new class of systemic pesticides, the neonicotinoids, of which imidacloprid is a member. Beekeeper conviction that imidacloprid is responsible for colony losses in France has resulted in the withdrawal of its registration (under the trade name Gaucho, Bayer, Leverkusen, Germany) as a seed treatment for sunflowers and corn Ministere de l’Agriculture et de la Peche (1999 and 2004). Similar pressure in California has resulted in a reevaluation of four neonicotinoids, including imidacloprid, because of elevated levels of residues in leaves and blossoms of ornamental plants after imidacloprid applications.

The published levels of imidacloprid expressing acute and chronic toxicity on bees are variable and conflicting (Nguyen et al. 2009). Most studies suggest that imidacloprid can cause disorientation and associative learning problems in honey bees at exposure levels above 20 ppb (Decourtye et al. 2004; Deseneux et al. 2007). However, crop residue studies have detected imidacloprid at levels of 2–5 ppb in pollen and >1.5 ppb in nectar of seed-treated corn, sunflowers, and rape (Kauko et al. 2003) well below the 20 ppb level documented to cause acute and chronic toxicity effects. To our knowledge no studies have examined chronic effects of dietary exposure to imidacloprid in functional colonies over multiple brood cycles and potential synergistic effects of pesticide and disease interactions. Our results suggest that the current methods used to evaluate the potential negative effect of pesticides are inadequate. This is not the first study to note a complex and unexpected interaction between low pesticide exposure and pathogen loads. Trematodes levels in amphibian populations are driven by atrazine in the aquatic environment (Rohr et al. 2008). Elevated levels of the fungicide chlorothalonil in honey bees have been associated with “entombed pollen” which is linked with increased risk of colony mortality (vanEngelsdorp et al. 2009b). The call for a reevaluation of pesticide test protocols required for the registration of products is not new (Colin et al. 2004; Halm et al. 2006). These proposed new standards utilize the Predicated No Effect Concentration which is determined using chronic and acute toxicity data and not potentially indirect effects of pesticide exposure, such as increased susceptibility to pathogens. With the wide variety of pesticides that have been documented in failing beehives (Mullen et al. 2010), it is imperative that we understand both the synergistic effects these compound may have and the interactions with other variables, like pathogens, involved in bee health. We suggest new pesticide testing standards be devised that incorporate increased pathogen susceptibility into the test protocols. Lastly, we believe that subtle interactions between pesticides and pathogens, such as demonstrated here, could be a major contributor to increased mortality of honey bee colonies worldwide.

Jeffery S. Pettis & Dennis vanEngelsdorp & Josephine Johnson & Galen Dively

Reactie toevoegen

Meer artikelen...